بسم الله الرحمن الرحيم

اسلام كلمه‌اي است كه در مقاطع مختلف زماني مورد استفاده افراد، گروه‌ها و حكومتهاي متفاوتي قرار گرفته. در دوران كنوني نيز اين كلمه توسط افراد، گروه‌ها و دولتهاي گوناگون در گوشه و كنار اين جهان به كرات مورد استفاده قرار مي‌گيرد. كلمه اسلام بيانگر مجموعه‌اي از عقايد و دستورات الهي است كه امروزه ما اين مجموعه را در چهار چوب كتاب و سنت تعريف مي‌كنيم. اما آنچه قابل تامل است اين مي‌باشد كه چرا اين كلمه و اين مجموعه، تعاريف مختلف و بعضا متضاد دارد. از اين رو قصد دارم در اين جلسه در خصوص اين كلمه به صورت كلي بحثي داشته باشم و انشاءالله در جلسات آينده در خصوص جوانب و جزئيات آن به طور مفصل بحث كنم.

كلمه اسلام به چه معني است

كلمه اسلام مصدر از باب افعال مي‌باشد كه ريشه آن سَلَمَ است. كلمه سَلَمَ در زبان عربي معاني مختلفي دارد، اما در ميان معاني‌آن، آنچه كه اينجا تطبيق مي‌كند معني سلامتي، گردن نهادن و واگذاركردن است. با توجه به اين معاني اگر كلمه اسلام را از ريشه صحت و سلامتي بدانيم معني آن مي‌شود: سالم شدن و صحت يافتن. اگر از ريشه گردن نهادن بگيريم معناي آن مي‌شود: اطاعت كردن و فرمانبرداري و اگر از ريشه واگذاركردن باشد به معناي وانهادن و خود را به امري واگذاشتن است. اما آنچه كه از فرهنگ قرآن برداشت مي‌شود منظور از كلمه اسلام افاده مجموع اين سه معني است. به اين صورت كه اسلام يعني: سالم شدن و صحت يافتن فكر، عقيده و روان؛ در گرو اطاعت كردن و گردن نهادن به احكام و فرامين الهي و واگذار كردن خود به امر اوست. اين معني جامعتر است و چكيده‌أي از برخي آيات قرآني مي‌باشد. بنابراين كلمه اسلام عصاره‌ي برخي آيات قرآن است. اين معني كلمه اسلام بود.

بسم الله الرحمن الرحيم

مباحثات و مشاجرات، بين مسيحيان و مسلمانان اتفاق جديدي نيست؛ اما در عصر حاضر اين مباحثات دارد تبديل به مخاصمات مي‌شود. علت اين امر دلايل متعددي دارد كه بحثي مستقل را مي‌طلبد.

آغاز هزاره سوم ميلادي، نظريه‌ي تضارب تمدنها را اثبات كرد و قهرا اديان در ايجاد تمدنهاي بشري نقشي محوري داشته‌اند. از اين رو تضارب تمدنها را مي‌توان به نوعي تضارب اديان دانست. هر چند جناب آقاي خاتمي در مقابل آن نظريه، نظريه‌ي گفتگوي تمدنها را مطرح كرد ولي اين نظريه تنها در حد يك طرح باقي ماند و هيچ اقدامي در جهت آن، حتي از سوي خود آقاي خاتمي انجام نگرفت. بجز تاسيس مركزي به همين نام، كه آن هم مركزي شد جهت تخصيص بوجه و بنگاه خيريه‌أي براي دوستان و آشنايان. تا اين تاريخ هم هيچ كاري نكرده‌اند. اكنون هم هر جايي براي سخنراني تشريف مي‌برند باز مي‌گويند گفتگوي تمدنها. هيچ كس هم نمي‌پرسد كه اين گفتگوي تمدنها تا كنون چه بازتاب و اثري در جوامع بين‌المللي داشته است؟ تضارب تمدنها را داريم به عينه لمس مي‌كنيم ولي گفتگوي تمدنها در عمل آمد؟ شكي نيست كه گفتگو در شرايط فعلي امري واجب است. اما گفتگو با چه منطقي؟ من حقم تو ناحقي؟!! يا گفتگو بر اساس احترام به عقايد و نقد علمي و منصفانه؟. آنچه آقاي خاتمي فرمود گفتگو بود ولي عملش، گفت نگو! بود.

بسم الله الرحمن الرحيم

قل يا اهل الكتاب تعالوا الي كلمة سواء بيننا و بينكم الا نعبد الا الله ولا نشرك به شيأ ولا يتخذ بعضنا بعضاً ارباباً من دون الله فان تولوا فقولوا اشهدوا بانا مسلمون ‹ سوره آل عمران آيه 64›.

خداوند در هر مقطع و عصري به مقتضيات زمان‌، پيامبراني را مبعوث نمود تا بشر را متوجه سه موضوع نمايند. اول: آن كه خالق جهان و جهانيان رابشناسانند و مردم را به خالق يكتا و بي مثل و مانندي كه همه موجودات را به علم واختيار و قدرت خويش خلق نموده توجه دهند، و آنان را از هر گونه اشكال و صور شرك و انبازسازي و كفر برهانند. (توحيد و يكتا پرستي) دوم آنكه خبر از روز جزا و حسابرسي داده، تا مردمان بدانند كه هر كرداري داراي پاداشي است و حساب هر عملي، حتي به قدر ذره اي در پيشگاه الهي ثبت و ضبط است، تا روزي كه همگي در مقابل ميزان الهي محشور گردند. (آخرت ورستاخيز جسماني) و سوم آن كه مردم را تشويق و ترغيب در انجام عمل نيك و صالح، نوع دوستي و برادري، صلح و امنيت اجتماعي و ... نموده و از دشمنيها و عداوتها، حق كشي و بي عدالتيها، تجاوز و بي حرمتيها، قتل و غارتها و ... بر حذر دارند. ¹

بسم الله الرحمن الرحيم

مسئله‌ي زن و حقوق اجتماعي آن يكي از موضوعاتي است كه در اين چند سال اخير نقل هر محفلي گرديده است. بخصوص در اين دوران به جهت قرار گرفتن دين اسلام در معادلات سياسي توجه بيشتري نسبت به گذشته به اين مقوله شده و مي‌شود. اين امر باعث گرديده كه دو تفكر در مقابل هم صف آرايي نموده و يكديگر را به باد انتقاد و اتهام بگيرند. دسته‌ي اول پيروان تفكر سنتي هستند كه معتقدند دين اسلام به زن ارزش و منزلت داده و مخالفين خود را متهم به بي‌بند و باري نموده، معتقدند طرفداران انديشه‌ي برابري زن و مرد قصد دارند با شعارهاي عوام پسند، فحشاء و هرزگي را در جامعه رواج دهند. دسته‌ي دوم كساني هستند كه معتقدند، دين اسلام، زنان را نصف مرد حساب كرده و از اين رو زنان را در جايگاه دوم اجتماعي قرار داده است و به اين طريق حقوق فردي، شخصيتي و اجتماعي او را نابود ساخته است. از اين رو اين دسته طرفداران انديشه‌ي سنتي را به تحجر و واپسگرايي متهم مي‌كنند.

آنچه كه به نظر بنده باعث تقابل اين دو انديشه گرديده؛ عدم شناخت درست از تفكر يكديگر است و متاسفانه، همچون ادوار گذشته بجاي آنكه صاحبان انديشه‌هاي مختلف سعي كنند با يكديگر گفتگو نموده و با مباحثات منطقي و اصولي به يك نتيجه مقبول دست يابند؛ تنها نظر خود را بيان كرده و سپس گوش خود را براي شنيدن استدلالهاي طرف مقابل مي‌گيرند. اين بيماري مزمني است كه بسياري از انديشمندانمان به آن دچار هستند و اميدوارم روزي به حدي برسيم كه سعي نكنيم تنها متكلم وحده باشيم بلكه گوشي براي شنيدن هم داشته باشيم.

در تعاريف اسلامي «عصمت» يعني «مبرا بودن از اشتباه و گناه». اين صفت عصمت بر اساس عقايد اسلامي مختص به پيامبران است. در عقايد شيعي امامان نيز در جمع معصومين قرار دارند.

در تعايف شيعي، پيامبران و امامان هيچگاه مرتكب اشتباه و گناه نمي‌شوند و از روز تولد تا مرگ معصومند.

اين تعريف با قرآن در تضاد شديد است زيرا قرآن عصمت را در رسالت مي‌داند. به اين معني كه تمامي انسانها، حتي پيامبران، مرتكب اشتباه و گناه مي‌شوند. تنها تفاوتي كه پيامبران با ديگر مردم دارند آن است كه در زمان رسالت، وحي جلوي اشتباه و گناه را مي‌گيرد.

در قرآن به اشتباه‌هات و خطاهاي پيامبران بارها اشاره شده كه خود دليل بر اثبات «عصمت در رسالت است». اين انبياء به نص قرآن پس از ارتكاب به اشتباه از خداوند طلب بخشش و عفو نموده‌اند. مانند حضرت آدم كه گفته«پروردگارا ما به خود ظلم كرديم پس هر آينه تو ما را مورد عفو و رحمت خود قرار ندهي از زيان‌كاران خواهيم بود» و يا از زبان موسي(ص) كه گفته: «پروردگارا، من به خود ظلم كرده‌ام پس مرا مورد عفو قرار ده» يا حضرت يونس كه در دل ماهي به طلب بخشش از خداوند پرداخته.